Uniwersalizm „Początku” - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Początek jest powieścią ponadczasową, tak jak ponadczasowe jest wspomnienie i skutki II wojny światowej, antysemityzm czy śmierć.

Andrzej Szczypiorski stworzył dzieło, które jest świadectwem najważniejszych wydarzeń w polskiej historii XX wieku, opowiedzianych z perspektywy uczestników walk powstańczych 1944 roku czy obserwatorów marca’68. Poza tym autor wspomniał o wielu innych istotnych punktach na historycznej mapie (na przykład o manifestacji poznańskich robotników w czerwcu 1956 roku, strajkach ulicznych i w fabrykach na Wybrzeżu w grudniu 1970 roku czy ogłoszeniu w 1981 roku stanu wojennego).

Uniwersalizm tej powieści nie polega tylko na jej historycznym aspekcie. Opiera się także na podjęciu wciąż aktualnych kwestii. Takie problemy, jak dokonywanie trudnych wyborów między dobrem innych ludzi i własnym (Bronek Blutman), wierność pochodzeniu i korzeniom (Irma Seidenman), przyznanie się do błędu (kolejarz Filipek), tolerancja, tożsamość narodowa przenikają się w niej niczym kultury z wielonarodowym państwie, jaką przed wojną była Polska.

Poza tym Szczypiorski dokonał rzeczy niezwykle trudnej: zerwał z mitem uczynnych i ofiarnych Polaków, opowiadając szczerze aż do bólu o różnych postawach rodaków wobec Żydów czy wojny i starając się odpowiedzieć na odwieczne pytanie: czym jest polskość? Pisarz polemizuje z polskim mesjanizmem, wspomina skrywane karty z polskiej historii, jakby chcąc podkreślić, że obok męczenników mieszkają i mieszkali w naszym kraju zbrodniarze, obok patriotów zdrajcy, obok ludzi tolerancyjnych ksenofobi. W swoim innymi dziele - Notatniku stanu rzeczy, Szczypiorski także analizował tą kwestię:
Krajobrazy, język, przyjaźnie. Tradycja, historia, zbiorowy los nas wszystkich. Czy to jest Polska? Czy to wszystko, razem wzięte, jest to Polska właśnie, która wydaje mi się od bardzo dawna największą wartością daną przez całe życie? ! Czy dzisiaj można mówić o naszym zbiorowym losie przy takiej zdumiewającej inności doświadczeń poszczególnych ludzi, którzy przecież stanęli naprzeciw siebie jak nieprzyjaciele, oddzieleni doktryną, poglądem na bieg zdarzeń albo własnym interesom. Nie mogę tamtym odmówić prawa do polskości, bo sam nie mam żadnego prawa, by określać, czym w istocie swej jest polskość i Polska.


Zbliżyć się do polski inaczej. Uczynić z Polski i polskości cząstkę tych moich tęsknot metafizycznych, a żartem jak gdyby przestawić kolejność wewnętrznego przeżycia i dojrzewania, jak gdyby zaprzeczyć temu wszystkiemu, co się wokoło tak hałaśliwie dzieje, zaprzeczyć pierwszeństwu polskości – w imię Boga, by dopiero potem polskość odzyskać pełniej, jako tylko pewną cząstkę, ważną, lecz wcale nie najważniejszą, mej wiary i mego człowieczeństwa.


Uniwersalizm powieści dotyczy także jej kompozycji. Choć książka jest podzielona na 21 części, to dzięki talentowi ich autora można je czytać w dowolnej kolejności, bowiem każda z nich stanowi świadectwo jednego wojennego lub powojennego wydarzenia, dowód biografii, wyborów, postawy życiowej jednej postaci, połączonej z innymi czasem i miejscem akcji. Właśnie w sposobie ukazania bohaterów tkwi wielka zaleta książki, bo Szczypiorski przede wszystkim chce rozumieć. Pisarz ogląda swoich bohaterów przez stale zmieniający się obiektyw: często obserwacja szczegółu prowadzi do uogólnienia w skali makro. Ale zwraca uwagę skupienie, z jakim to czyni – i życzliwość. On ich lubi, tak jak się lubi istoty, które powołało się do życia. Henryczek, Pawełek – te zdrobnienia to sygnał szczególnej czułości (…) (E. Jażdżewska-Goldsteinowa, Wstęp [w:] Początek Andrzeja Szczypiorskiego. Warszawa 1995, s. 16).

W sumie Początek doczekał się kilkudziesięciu zwycięstw w prestiżowych międzynarodowych konkursach (m.in. Austriacka Nagroda Państwowa na rzecz literatury europejskiej, w podsumowaniu której czytamy, że Początek odważnie podejmuje współczesną, ogólnoeuropejską problematykę, a jego utwory mają wielki wpływ na opinię publiczną), został przetłumaczony na wiele języków, napisały o nim najpoczytniejsze i najbardziej cenione polskie czasopisma.
Tadeusz Chrzanowski, dziennikarz krakowskiego „Tygodnika Powszechnego” pisał: „Początek” jest to książka, która może się wielu nie podobać… Ja wszelako uważam, że jest książką cenną i ważną, dzieli się bowiem z czytelnikiem owocami doświadczeń i przemyśleń uczciwych.

Bardzo pozytywnie ocenił Początek także Stanisław Bortnowski:
Powieść przeciwstawia się uformowanemu w latach Polski Ludowej myśleniu o jednolitym polskim narodzie, pozbawionym mniejszości i przez to silnym. Jest akurat na odwrót! – polemizuje Szczypiorski z popularnymi konstatacjami i z naszym polskim losem, który musi być częścią losów innych nacji. Mądre to i szlachetne, i jeszcze raz podkreślam – wyprzedzające czas! Wiek XXI z otwartymi granicami nadchodzi!


Z kolei Marek Zieliński w warszawskim piśmie „Przegląd Katolicki” zwrócił uwagę na problematykę poruszaną przez Szczypiorskiego:
„Początek” jest książką o bezpowrotności przemijania, o rozpadzie starych form, o daremnej próbie zaczynania wszystkiego wbrew temu, co było i bez spłacenia starych rachunków… Przejmująca, wspaniała książka…


W podobnym tonie jest utrzymana opinia zamieszczona w warszawskim „Przeglądzie Tygodniowym”, autorstwa Piotra Kuncewicza:
Przeciw schematom, nacjonalizmom i okrucieństwu napisał Szczypiorski książkę rzeczywiście bardzo piękną i bardzo mądrą.


Także Krzysztof Pysiak, recenzent kulturalny „Życia Warszawy”, był zdania, że autor tej przejmującej i zapadającej w pamięć powieści jest niezwykle utalentowany:
(…) trzeba doświadczyć historii w nadzwyczajnym jej stężeniu, poznać co to gorycz i drwina z ludzkiej godności, zrozumieć jak małą cenę ma życie człowieka i w jak wielkim stopniu o jego losie decyduje przypadek, aby napisać taką książkę…


Dobre recenzje Początku nie ograniczają się tylko do rodzimej prasy. Józef Łobodowski w londyńskim „Dzienniku Polskim” zauważył z uznaniem, że „Początek” to chyba najwybitniejsza pozycja wśród krajowych powieści wydanych przez paryski Instytut Literacki…

Natan Gross z pisma „Nowiny-Kurier” (Tel-Aviv) podsumował lekturę słowami: Ta książka trafia do serca i do rozumu.

Na artystyczne walory zwrócił uwagę francuski tytuł „Le Nouvel Observateur”: Książka piękna, pełna delikatności i niezrównanej siły wyrazu.

W podobny tonie została utrzymana opinia innego szanowanego i cenionego paryskiego pisma – dziennika ”Le Figaro”: W stylistyce przypominającej Tomasza Manna, Szczypiorski opisuje cierpienie Polski... ujarzmianej i druzgotanej. Książka wspaniała i wstrząsająca.

Prócz fragmentów recenzji francuskich, warto także przytoczyć cytaty z komentarzy niemieckich:

  • To czyni właśnie powieść tak przekonywającą, że Szczypiorski oskarża wprawdzie systemy i ideologie, ale nigdy nie potępia ludzi, nawet tych najmniej godnych miłosierdzia. („Die Weltwoche”, Zurych),

  • Książka pełna poezji i skupienia, która wyraża to, o czym nikt już nie chce pamiętać i wiedzieć…(„Frankfurter Allgemeine Zeitung”),

  • Każdy portret jest tutaj mistrzowski, tak jak cała kompozycja tej powieści... Ta utopia ma wielką siłę pocieszenia („Salzburg Nachrichten”).


  • Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


      Dowiedz się więcej
    1  Streszczenie „Początku” w pigułce
    2  Powojenne losy bohaterów „Początku”
    3  Znaczenie tytułu powieści „Początek”



    Komentarze: Uniwersalizm „Początku”

    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
    Imię:
    Komentarz:
     





    Streszczenia książek
    Tagi: