Znaczenie tytułu powieści „Początek” - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Tytułowy „początek” bezpośrednio odnosi się do sceny pożegnania Pawła Kryńskiego z Heniem Fichtelbaumem, który postanawia wrócić do getta i ostatnie dni życia spędzić z rodziną. Gdy przyjaciele się rozstali, Paweł doznał wrażenia jakiegoś początku, co uświadomiło mu, że czeka go jeszcze wiele pożegnań, a nielicznych powrotów:
Odszedł. I zaraz zniknął. Paweł spojrzał w niebo. Było bardzo niebieskie, kwietniowe. Tylko gdzieś na skraju, ponad dachami, przesuwała się powoli brudna smuga zagłady. Czy to możliwe, że już wtedy doznał wrażenia jakiegoś początku, nie końca? Czy to możliwe, by właśnie w chwili, gdy sylwetka Henryka znikła mu z oczu, zrozumiał, że oto rozpoczyna się nowy rozdział, który trwać będzie już bez końca, przez całe życie? Później był o tym przekonany. Właśnie tamtego dnia, myślał później wielokrotnie, zrozumiałem, że zaczyna się czas rozstań, pożegnań i wiecznych trwóg. (…)Czemu jednak później, po latach, pamiętał nie tylko postać chłopca w dwurzędowej jesionce, znikającą za rogiem ulicy, by już nigdy więcej nie zjawić się w świecie żywym, lecz również tę brudną smugę dymu na niebie, jak rdzawą szmatę rozwieszoną ponad dachami warszawskich domów? Dlaczego niebo nad jego głową miało od tamtej chwili już zawsze wydawać się brudne, spłowiałe, nawet jeśli rozświetlała je czasem jakaś heroiczna pożoga?

W tym kontekście tytuł oznacza koniec dzieciństwa i początek gorzkiej dojrzałości: Myśl, że teraz wszystko będzie inne, zhańbione, obce (E. Jażdżewska-Goldsteinowa, Wstęp [w:] Początek Andrzeja Szczypiorskiego. Warszawa 1995, s. 20).

Zatytułowanie powieści akurat takim rzeczownikiem zwraca uwagę na kilka warstw problematyki utworu: początek totalitaryzmu, który będzie dominował w dwudziestowiecznej historii Europy, jak i początek nowej socjologiczno-społecznej sytuacji w Polsce, w której wskutek Holocaustu wymordowano kilka milionów Żydów, zabierając krajowi doskonałych lekarzy, naukowców, przedsiębiorców.

Kojarzy się także z Biblią: Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię…, Na początku było Słowo, co przynosi nowe konteksty i mobilizuje do szukania wspólnych stycznych między Żydami i chrześcijanami, uzasadnienia ich pradawnej więzi, a także przypomnienia tego pierwszego aktu twórczego, bo jego odbiciem zawsze będą ambicje artysty (E. Jażdżewska-Goldsteinowa, Wstęp [w:] Początek Andrzeja Szczypiorskiego. Warszawa 1995, s. 20).

Sam Szczypiorski o intencji przy tytułowaniu dzieła mówi:
Nie znam się na literaturze, bo uważam ją za wielką tajemnicę, rodzaj wyzwania, jakie człowiek rzuca Panu Bogu, przychodzi do Boga i powiada – Panie Boże, Ty stworzyłeś świat, który wydaje mi się ciasny i niemądry, stworzyłeś ludzi, którzy wydają mi się nieszczęśliwi i zagubieni, a teraz ja Ci pokażę, jaki powinien być świat szeroki i piękny, jacy powinni być ludzie, zacni i ożywieni miłością, oto jest mój świat, który zawarłem w powieści, przeczytaj to, Panie Boże, może wyciągniesz z tej lektury, jakieś wnioski na przyszłość, kiedy będziesz stwarzał Twój następny świat.


Tytuł może być interpretowany także jako początek poszukiwania własnej drogi w świecie zdominowanym przez dwa europejskie totalitaryzmy: najpierw na początku XX wieku przez rosyjski komunizm (ideologia odnosząca się do życiorysu kolejarza Filipka), potem przez faszyzm, który rozwinął się w Niemczech w latach trzydziestych; jako początek przystosowywania się do nowego życia po traumie II wojny światowej, która odcisnęła piętno na każdym, któremu udało się przeżyć. Jak zauważa Ewa Jażdżewska-Goldsteinowa, tytuł powieści miał być pytaniem o Polskę powojenną – czy, pozbawiona Żydów, oddzielona od Europy, od swoich korzeni, pozostanie sobą? (Wstęp [w:] Początek Andrzeja Szczypiorskiego. Warszawa 1995, s. 12).

Prócz tych znaczeń, tytuł powieści może być także rozpatrywany w kontekście zmian, jakie zaszły w Polsce i na świecie (zimna wojna) po zakończeniu walk w 1945 roku, gdy w naszym kraju do głosu doszedł antysemityzm, ksenofobia, polityka partii, a na świecie ścierały się dwie odmienne opcje i siły polityczne: zachodnia i radziecka.

Co ciekawe, zachodnioeuropejski tytuł powieści - Die schone Frau Seidenman (Piękna pani Seidenman) kojarzy się z problematyką kobiecą, co jest oczywiście mylące zarówno w stosunku do treści, jak formy – bo nie ma podstaw do wyeksponowania tej jednej postaci – ale dobre jako chwyt reklamowy i w pełni korespondujące z piękną reprodukcją Klimta na okładce (E. Jażdżewska-Goldsteinowa, Wstęp [w:] Początek Andrzeja Szczypiorskiego. Warszawa 1995, s. 20).


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Streszczenie „Początku” w pigułce
2  Uniwersalizm „Początku”
3  Charakterystyka narodów w „Początku”



Komentarze: Znaczenie tytułu powieści „Początek”

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: