Andrzej Szczypiorski - życie i twórczość - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Był jednym z najbardziej znanych na świecie pisarzy polskich, choć w międzynarodowym obiegu funkcjonowała tylko część jego książek. W kraju miał opinię zdolnego twórcy, ale i autorytetu, wypowiadającego się na tematy nie tylko literackie, ale i społeczno - polityczne.
(M. Kubik, Portrety pisarzy: Andrzej Szczypiorski, czyli o pisarstwie tworzonym z pasją, „Gazeta Uniwersytecka UŚ” 2000, nr 9).

Andrzej Szczypiorski urodził się 3 lutego 1928 roku w Warszawie, choć do dziś możemy spotkać się w wielu encyklopediach i leksykonach z datą 1924, która jest błędna. W jego rodzinnym domu panowała atmosfera inteligencka i naukowa. Jego ojciec, Adam (historyk i matematyk), w czasie drugiej wojny światowej współtworzył tajny uniwersytet, na którym studiował młody Andrzej. Przyszły pisarz bardzo wcześnie wstąpił do Armii Ludowej i w jej szeregach wziął udział w powstaniu warszawskim. Po rozbiciu bohaterskich oddziałów przez hitlerowców, Szczypiorski trafił do obozu jenieckiego w Sachsenhausen, gdzie spotkał swojego ojca. Obaj zostali zwolnieni z więzienia w 1945 roku po kapitulacji Niemiec.

Po zakończeniu wojny Andrzej Szczypiorski wrócił do kraju, lecz jego ojciec pozostał na emigracji do roku 1956. Przyszły autor Początku studiował na Wydziale Konsularno-Dyplomatycznym Akademii Nauk Politycznych w Warszawie, a w międzyczasie współpracował z „Życiem Warszawy” (między 1948, a 1951 rokiem Szczypiorski był redaktorem tego poważanego dziennika).

Na początku lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku przeprowadził się do Katowic, gdzie od 1951 roku przez pięć kolejnych lat pełnił funkcję dyrektora literackiego Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego. W stolicy Górnego Śląska zaprzyjaźnił się z poetą Aleksandrem Baumgardtenem, który załatwił mu posadę w Polskim Radiu. Tam Szczypiorski przekładał znane dzieła literackie na słuchowiska. Przyjazd do Katowic wiązał się głównie z tym, że w mieście tym mieszkała Ewa, jego pierwsza żona, z którą wziął ślub w 1949 roku. Żyli razem przez kolejne czterdzieści pięć lat.

Odwilż roku 1956 przyniosła oddech wolności, który zainspirował Szczypiorskiego do włączenia się w życie publiczne. Pomiędzy rokiem 1956 a 1958 pełnił funkcję radcy kulturalnego ambasady PRL w Danii.

Po powrocie z placówki dyplomatycznej do kraju, Szczypiorski przeprowadził się z powrotem do Warszawy. Poświęcił się wówczas pracy w Polskim Radiu (był tam redaktorem do 1961 roku) i pisaniu. Wówczas ukazały się jego pierwsze powieści: Ojciec epoki (z 1955 roku), Z daleka i z bliska (z 1957 roku), Czas przeszły (z 1961 roku) i Ucieczka Alba (z 1962 roku). Szczypiorski pisywał również poczytne kryminały pod pseudonimem Maurice S. Andrews.

W latach 1965-1975 związał się z „Polityką”. W tym okresie wydał Podróż do krańca doliny (z 1966 roku) i biografię Karola Świerczewskiego (z 1967 roku). Przełomowym okresem dla dalszej twórczość Szczypiorskiego były historyczne wydarzenia Marca’ 68. Już wcześniej wyczuwał, że frakcja Kazimierza Moczara zdobywa wielką siłę w państwowych mediach, dlatego odszedł z Polskiego Radia.

Antysemickie wystąpienia wywołały w nim gniew i wstyd za własne państwo. Mariusz Kubik, autor tekstu Andrzej Szczypiorski, czyli o pisarstwie, będącym misją, pisze o przemianie, jaka zaszła wówczas w literacie:
W środowisku pisarskim powtarzano często historię, znakomicie obrazującą ową przemianę spojrzenia pisarza. Jeden z zaszczutych przez komunistyczne władze pisarzy żydowskiego pochodzenia Stanisław Wygodzki (1907-92), opuszczał, podobnie jak wielu innych Polskę i wyjeżdżał do Izraela. Był przyjacielem ojca Szczypiorskiego, poprosił więc pisarza o pomoc w zabraniu ze sobą woreczka ziemi, której nie potrafił sam zebrać, wydobyć spod zmarzniętej jeszcze zimowej warstwy. Wzruszeni, przy pomocy przechodzącego przypadkiem pod Cytadelą żołnierza zebrali ziemię, a nazajutrz po pożegnaniu Wygodzkiego Szczypiorski łamiącym się głosem opowiadał w radiowym bufecie o zdarzeniu dwóm zaufanym znajomym. Cała historia, w najdrobniejszych szczegółach, ukazała się kilka dni później w »Trybunie Ludu«. Był to dla Szczypiorskiego tak wielki wstrząs, że niemal na rok zamknął się w swoim mieszkaniu i poświęcił się całkowicie pracy nad Mszą za miasto Arras.

Książka pojawiła się na rynku w 1971 roku i z miejsca stała się wielkim sukcesem, także za granicami kraju. Msza za miasto Arras zdobyła wówczas wiele wyróżnień, w tym główną nagrodę polskiego PEN Clubu.

Na początku lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku przeprowadził się do Wrocławia, gdzie został redaktorem niezwykle popularnego czasopisma kulturalnego „Odra” (w latach 1971-1975). W stolicy Dolnego Śląska powstała powieść I ominęli Emaus (z 1974 roku). Po powrocie do Warszawy w 1975 roku, wydał kolejną książkę – Złowić cień (w 1976 roku). Związał się wówczas z ugrupowaniami opozycyjnymi wobec polityki PZPR. Nie przystąpił oficjalnie do Komitetu Obrony Robotników Adama Michnika i Jacka Kuronia (jak zrobił to jego ojciec), ale pomagał w zbieraniu pieniędzy na działalność tej organizacji. Otwarcie sympatyzując z demokratyczną opozycją skazał się na literacki niebyt, dlatego wszystkie jego dzieła od 1976 aż do 1989 roku, ukazywały się tylko w tak zwanym drugim obiegu.

Po legalizacji „Solidarności” w 1980 roku, Szczypiorski zaangażował się w walkę z cenzurą i zabieganie o wolność słowa. Wziął też udział w Kongresie Kultury Polskiej, który 13 grudnia 1981 roku został przerwany wprowadzeniem stanu wojennego przez Wojskową Radę Ocalenia Narodowego. Wraz z innymi pisarzami został internowany w ośrodku w Białołęce.

Po zwolnieniu z internowania pisarz rozważał możliwość emigracji. W 1983 roku w Londynie ukazała się jego najnowsza książka Z pamiętnika stanu wojennego. Jednak to trzy lata później światło dzienne ujrzało najgłośniejsze dzieło Szczypiorskiego. W 1986 roku w Paryżu (dzięki Instytutowi Literackiemu Jerzego Giedroycia) na pułkach księgarń pojawił się Początek. Książka ta przyniosła autorowi międzynarodowy rozgłos. Szczególną popularnością dzieło cieszyło się w Niemczech. Za zachodnią granicą Piękna pani Seidenmann (pod takim tytułem funkcjonuje tam Początek) otrzymała wiele prestiżowych nagród.

Po pamiętnych pierwszych wolnych wyborach z 4 czerwca 1989 roku, Andrzej Szczypiorski zasiadł w ławach senatorskich z ramienia „Solidarności”, jednak po dwóch latach zrzekł się mandatu. W 1991 roku ukazała się powieść Noc, dzień i noc, będąca kontynuacją Początku. W latach dziewięćdziesiątych pisarz skoncentrował się niemal wyłącznie na publicystyce. Wciąż wydawał nowe książki: Autoportret z kobietą (w 1994 roku), Kumkanie żaby, krakanie wrony (w 1996 roku), Grzechy, cnoty, pragnienia (w 1997 roku) i Grę z ogniem (w 1999 roku).

W ostatnim okresie życia zaangażował się w walkę o prawa autorskie artystów. Jako działacz ZAIKS został wybrany prezesem Światowej Federacji Związków Autorów i Kompozytorów CISAC, broniącej zawodowych interesów zrzeszonych w niej twórców.

Andrzej Szczypiorski zmarł 16 maja 2000 roku. Podobno tuż przed śmiercią nosił się z zamiarem przejścia na kalwinizm, jak uczył to niegdyś Stefan Żeromski. Pogrzeb na Cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym w Warszawie odbył się właśnie w obrządku kalwińskim. Po jego śmierci Hans-Dietrich Genscher nazwał go wielkim Europejczykiem, robiącym wrażenie humanistą. Były minister spraw zagranicznych RFN mówił wtedy, że Szczypiorski
Należał do osobistości, które wciąż dawały podstawę nadziei na lepszą przyszłość Europy, podczas gdy Włodzimierz Maciąg, historyk literatury, dodawał: Z pewnością nie zawsze miał słuszność. Ale umiał zdobyć czytelnika wcale nie częstą cechą pisarza: zmuszał do rzetelnego obrachunku racji.


Piotr Kuncewicz w dziele Agonia i nadzieja pisze o autorze Początku:
Andrzej Szczypiorski mógłby być niezłym przykładem, jak iluzoryczne dla literatury i jej wędrówek są dziś podziały polityczne. Przez wiele lat wydawał przede wszystkim w »drugim obiegu«, podejmował polemiki polityczne, a jednak wcale nie zniknął z życia oficjalnego. Co prawda zbiegło się to z jego literacką dojrzałością, z drugiej zaś strony, przeróżne połajanki prasowe nie pozwalały nigdy o nim zapomnieć. Czy on przypadkiem nie podsycał cichaczem swoim antagonistom po parę judaszowych, imperialistycznych srebrników? Byłoby to bardzo rozsądne.


strona:   - 1 -  - 2 - 

Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Streszczenie „Początku” w pigułce
2  Problem tożsamości narodowej w „Początku”
3  O „Początku” powiedzieli...



Komentarze: Andrzej Szczypiorski - życie i twórczość

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 



2013-06-21 10:27:57

cofam ten komentarz o szczypiorskim, który dodany został przed chwilą, nie zamieszczajcie go, bo szkoda się w gównie babrać, wszyscy i tak wiedzą kim on był i ile zła polsce wyrządził, panegiryki i manipulacje tego obrazu nie zmienią, ja nie chcę mieć z tym nic wspólnego dlatego odwołuję ten komentarz, proszę nie dodawać




Streszczenia książek
Tagi: